Testosteron: wat het regelt in uw lichaam en wat u eraan kunt doen

Testosteron is een steroïdhormoon — een molecule die wordt aangemaakt uit cholesterol. Bij mannen produceert het lichaam het vooral in de Leydig-cellen van de testikels, onder aanturing van de hersenen (via de hypofyse). Bij vrouwen maken de eierstokken en bijnieren kleinere, maar functioneel relevante hoeveelheden aan.

De rol van testosteron reikt veel verder dan seksuele functie. In mijn praktijk leg ik patiënten altijd uit dat testosteron eigenlijk een 'dirigent' is — het coördineert meerdere systemen tegelijk:

Spiermassa en kracht. Testosteron stimuleert de aanmaak van spiereiwit (anabool effect). Daalt het hormoon, dan verliest u geleidelijk spiermassa — zelfs als u evenveel beweegt als vroeger.

Botdichtheid. Testosteron beschermt de botten door botafbraak te remmen. Onderzoek toont aan dat testosteronvervangende therapie bij oudere mannen het risico op botbreuken significant verlaagt (Szarpak et al., 2026).

Vetopslag. Lage testosteronspiegels hangen samen met meer buikvet. Dit is geen toeval: vetcellen bevatten het enzym aromatase, dat testosteron omzet naar oestradiol (een vrouwelijk hormoon). Meer buikvet betekent meer aromatase-activiteit — en dus nog minder beschikbaar testosteron. Een vicieuze cirkel.

Cognitie en stemming. Testosteron heeft directe effecten op de hersenen. Het hormoon ondersteunt het verbale geheugen, de verwerkingssnelheid en de stemming. Een tekort verhoogt het risico op depressieve klachten. Uit mechanismestudies blijkt dat lage testosteronspiegels zelfs zijn geassocieerd met versnelde biologische veroudering — gemeten via de GrimAge-klok, een epigenetische maatstaf voor hoe snel het lichaam werkelijk veroudert.

Energieniveau. Chronische vermoeidheid is één van de meest gehoorde klachten bij een testosterontekort. Het hormoon speelt een rol in de mitochondriale functie — de energiefabriekjes in uw cellen. Leest u ook onze blog over NAD+ en energieverlies na uw 40e — deze systemen werken nauw samen.

Libido en seksuele functie. Zowel bij mannen als vrouwen is testosteron cruciaal voor seksueel verlangen. Een tekort leidt bij mannen ook tot erectieproblemen; bij vrouwen tot verminderde opwinding en droogheid.

Een testosterontekort sluipt erin. De klachten zijn diffuus — ze lijken op 'gewoon ouder worden' of op burn-out. Daardoor wordt een tekort vaak jaren niet herkend of toegeschreven aan andere oorzaken.

De meest voorkomende signalen zijn:

• Aanhoudende vermoeidheid — ook na een goede nacht slapen voelt u zich niet uitgerust
• Verlies van spiermassa — u traint even hard maar verliest kracht en volume
• Toename van buikvet — het vet verzamelt zich rondom de taille, ook zonder verandering in eetgewoonten
• Verminderd libido — seksuele interesse neemt geleidelijk af
• Moeite met concentratie — het gevoel dat denken meer moeite kost dan vroeger
• Stemmingswisselingen of somberheid — prikkelbaarheid, minder motivatie, een vage neerslachtigheid
• Slaapproblemen — moeite met inslapen of doorslapen
• Verminderde botdichtheid — dit merkt u zelf zelden, maar het vergroot het risico op breuken op den duur

Voor mannen spreken artsen van 'hypogonadisme' (oftewel: onvoldoende testosteronproductie door de gonaden, de testikels). Voor de verouderende man wordt ook de term 'andropauze' of 'ADAM' (Androgen Deficiency in the Aging Male) gebruikt.

Belangeijk: symptomen alleen zijn nooit voldoende voor een diagnose. Het gaat altijd om de combinatie van klachten én een te laag testosterongehalte in het bloed. Vrij testosteron en totaal testosteron worden gemeten, bij voorkeur 's ochtends vroeg — dat is het moment waarop de spiegel het hoogst is.

In mijn praktijk zie ik regelmatig mannen van 40 tot 55 die al jaren rondlopen met vage klachten en nooit op testosteron zijn getest. Een eenvoudig bloedonderzoek geeft in die gevallen snel duidelijkheid. Wilt u weten of dit bij u speelt? Neem contact op voor een hormooncheck bij Radiance.

Ook bij vrouwen na de menopauze kan een tekort aan testosteron klachten geven — vermoeidheid, verminderd libido, en verlies van spiermassa. Lees meer in onze blog over hormoontherapie na de menopauze.

Veroudering is de meest voor de hand liggende oorzaak: na het 30e levensjaar daalt de testosteronproductie bij mannen met gemiddeld 1 tot 2 procent per jaar. Maar veroudering is slechts één factor. In de klinische praktijk zien we dat leefstijl, lichaamssamenstelling en andere hormonen een minstens zo grote rol spelen.

Chronische stress en cortisol. Cortisol is het stresshormoon. Bij aanhoudende stress — werk, slecht slapen, constante prikkels — blijft cortisol structureel hoog. Cortisol en testosteron 'concurreren' om dezelfde precursormolecules (bouwstoffen). Hoog cortisol = minder ruimte voor testosteronproductie. Dit is één van de redenen waarom stressmanagement en slaap zo'n direct effect hebben op uw hormoonprofiel.

Slaaptekort. Het grootste deel van de dagelijkse testosteronproductie vindt 's nachts plaats, tijdens de diepe slaapfasen. Wie structureel minder dan 6 uur slaapt, heeft aantoonbaar lagere testosteronspiegels dan iemand die 7 tot 8 uur slaapt.

Overgewicht en de aromatase-cirkel. Vetweefsel bevat aromatase — een enzym dat testosteron omzet in oestradiol. Meer buikvet betekent meer aromatase-activiteit, meer conversie van testosteron, en dus een lagere vrije testosteronconcentratie in het bloed. Gewichtsverlies is in dit geval niet alleen goed voor het hart, maar ook voor de hormoonbalans. Recent onderzoek toont aan dat GLP-1-receptoragonisten (zoals semaglutide) bij zwaarlijvige mannen zowel het gewicht als de testosteronspiegels significant verbeteren (Antonič & Zitzmann, 2025).

Weinig beweging, met name weerstandstraining. Krachttraining is een van de sterkste natuurlijke stimuli voor testosteronproductie. Wie jarenlang nauwelijks aan lichaamsbeweging doet, verliest dit anabole signaal volledig.

Chronische aandoeningen en medicatie. Diabetes type 2, schildklieraandoeningen, obstructief slaapapneu en chronisch nierfalen zijn allen geassocieerd met een lager testosteron. Ook langdurig gebruik van opioïde pijnstillers onderdrukt de testosteronproductie sterk — soms tot wel 90 procent (Kafel et al., 2025).

COVID-19 en Leydig-celfunctie. Nieuw onderzoek (Anand-Ivell et al., 2026) laat zien dat COVID-19-infectie de Leydig-cellen — de cellen die testosteron aanmaken — kan beschadigen. Dit kan een verklaring zijn voor de aanhoudende vermoeidheid die sommige mensen na een ernstige COVID-infectie rapporteren.

Goed nieuws: er is veel wat u kunt doen. De aanpak hangt af van de ernst van het tekort, de onderliggende oorzaak en uw persoonlijke situatie. Ik deel ze op in twee lagen: leefstijl als fundament, en medische behandeling wanneer dat onvoldoende is.

Laag 1: Leefstijl als fundament

Voor milde tekorten — of als preventieve maatregel — leveren de volgende aanpassingen meetbaar resultaat:

• Krachttraining, minimaal 2 tot 3 keer per week. Samengestelde oefeningen (squats, deadlifts, bankdrukken) stimuleren de testosteronproductie het sterkst.
• Slaap optimaliseren: zorg voor 7 tot 8 uur per nacht, op vaste tijden.
• Gewichtsmanagement: afvallen vermindert de aromatase-activiteit en verhoogt de vrije testosteronspiegel.
• Voeding: zink (aanwezig in oesters, vlees, pompoenpitten) is een essentieel co-factor voor testosteronsynthese. Omega-3-vetzuren ondersteunen de hormoonproductie via hun effect op ontstekingsremmende pathways.
• Stressreductie: chronisch hoog cortisol onderdrukt de testosteronproductie. Mindfulness, ademhalingsoefeningen of gewoon minder 's avonds laat werken — het effect op hormonen is reëel.

Laag 2: Testosteronvervangende therapie (TRT)

Wanneer leefstijlinterventies onvoldoende zijn en het tekort klinisch is vastgesteld, is testosteronvervangende therapie een effectieve en goed onderzochte behandeling. Uit een recente review in European Urology (Boeri et al., 2025) blijkt dat TRT bij hypogonadisme leidt tot significante verbeteringen in spiermassa, botdichtheid, libido, stemming en metabolisch profiel.

Behandelvormen:

• Injecties (testosteron undecanoaat of enantaat): worden om de 10 tot 12 weken gegeven. Stabiele spiegels, weinig gedoe.
• Transdermaal gel of crème: dagelijks aangebracht op de huid. Geeft stabielere dagelijkse spiegels dan injecties, maar vereist dagelijkse toepassing.
• Orale capsules (testosteron undecanoaat): worden met een vette maaltijd ingenomen. Minder gebruikelijk maar een optie voor wie geen injecties wil.

Belangrijke veiligheidsoverwegingen: testosterontherapie wordt altijd begeleid door regelmatige controles van PSA (prostaatspecifiek antigeen — een marker voor prostaatgezondheid), hematocriet (het percentage rode bloedcellen, dat kan stijgen bij TRT) en testosteronspiegels zelf. Mannen met actieve prostaatkanker komen niet in aanmerking voor TRT.

Mag testosteron ook voor vrouwen? Ja — in lagere doseringen en altijd als onderdeel van een breder hormonaal beleid. Bij vrouwen na de menopauze kan transdermaal testosteron bijdragen aan meer energie, beter libido en behoud van spiermassa. Lees meer over hormoontherapie na de menopauze.

Wilt u weten of uw testosteronspiegel optimaal is? Bij Radiance doen we uitgebreid bloedonderzoek — inclusief vrij en totaal testosteron, SHBG (het eiwit dat testosteron bindt en inactief maakt), LH, FSH en relevante metabole markers. Zo krijgt u een volledig beeld van uw hormonale status en een behandelplan op maat. Plan een consult of lees verder over hoe hormonen en metabolisme samenhangen.